Ομιλία κατά την Πατριαρχική Θεία λειτουργία των εγκαινίων του καθεδρικού ναού της Αναστάσεως του Κυρίου


Εἶναι μεγάλη ἡ στιγμή γιά τόν εὐσεβῆ λαό τῆς Ἐκκλησίας τῆς Νιγηρίας ἡ σημερινή εὐχαριστιακή Σύναξη ὅλων, γύρω ἀπό Ἐσᾶς Μακαριώτατε πού προεδρεύετε τῆς Συνόδου τῶν ἐπισκόπων τῆς κατά τήν Ἀφρικήν Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ συνάξει ἐγκαινιάσατε τόν Καθεδρικό Ναό τῆς Ἐκκλησίας τῆς Νιγηρίας. Ἡ ἐπίσημη ἐπίσκεψή Σας Μακαριώτατε στήν Νιγηρία εἶναι σημα-ντική καί κρίσιμη, μόνο καί μόνο ἐπειδή συγκέντωσε τόν εὐσεβή λαό, ἄρχοντας καί ἀρχομένους, ὥστε νά πληρωθεῖ ἡ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας πού θέλει τόν Ἐπίσκοπο ὡς φορέα τῆς ἑνότητας. "Ὅπου ὁ ἐπίσκοπος, ἐκεῖ καί τό πλήρωμα τῆς ἐκκλησίας" σημειώνει ὁ ἅγιος Ἰγνάτιος , καθότι σάν εἰκόνα Χριστοῦ ὁ Ἐπίσκοπος ἔχει κύρια ἀποστολή καί ἔργο νά ἑνώνει καί νά συνάζει "τά πρίν διασκορπισμένα". Μακαριώτατε Κυριακή τοῦ Ἀσώτου σήμερα καί στό λειτουργικό χρόνο τῆς Ἐκκλησίας, ὁ λόγος τοῦ Κυρίου ἠχεῖ φρέσκος καί ἄμεσος, μέσα ἀπό τήν παραβολή τοῦ Ἀσώτου Υἱοῦ. Ὁ ἄσωτος Υἱός μετά ἀπό τό ἀνικανοποίητο πού ἔνιωσε μέ τήν ἐξάντληση τῶν δυνατοτήτων τοῦ κτιστοῦ, παίρνει τήν ὑπαρξιακή ἀπόφαση νά ἐπιστρέψει στόν Πατέρα. Πρόκειται γιά ἕνα εὐχαριστιακό καί λειτουργικό κείμενο. Στό πρόσωπο τοῦ ἀσώτου εἰκονίζεται ὁλόκληρη ἡ πεπτωκυία ἀνθρω-πότητα, ἡ ὁποία "εἰς ἑαυτήν ἐλθοῦσα" ἀποφασίζει νά ἀντοποκριθεῖ στήν Θεϊκή πρωτοβουλία γιά τήν σωτηρία της ἀπό τήν καταδυνάστευση τοῦ θανάτου καί τῆς ἁμαρτίας. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὁ Πατέρας ἀπευθυνόμενος στόν πρεσβύτερο υἱό, πού δυσανασχετεῖ γιά τήν γιορτή πού ἑτοιμάζεται, γιά τό εὐχαριστιακό δεῖπνο πού παρατίθεται, προσδιορίζει τήν προηγούμενη κατάσταση τοῦ ἀσώτου σάν νεκρική. "Εὐφρανθῆναι δέ καί χαρεῖναι ἔδει ὅτι ὁ ἀδελφός σου οὗτος νεκρός ἦν καί ἀνέζησε, ἀπολωλός ἦν καί εὑρέθη.."(Λουκ.15,32). Ἡ μετάνοια καί ἡ ἐπίγνωση τοῦ ἀδιεξόδου ἀπό τήν ἀπολυτοποίηση τοῦ κτιστοῦ κόσμου, μεταμορφώνει τόν ἄσωτο σέ "καινό ἄνθρωπο", τόν εἰσάγει μέ τόν πλέον ἐπίσημο καί λαμπρό τρόπο στήν Καινή ζωή. Ὁ Πατέρας τό ἐπιβεβαιώνει μέ κάθε τρόπο " ἐνέγκατε τήν στολήν τήν πρώτην...καί δότε δακτύλιον εἰς τήν χεῖραν αὐτοῦ καί ὑποδήματα εἰς τούς πόδας" (Λουκ.15,22). Ἀλλά στήν ἀπόθεση τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου καί στόν ἐγκεντρισμό μας στήν νέα, τήν Καινή ζωή, ἀναφέρονται καί οἱ ὕμνοι τῆς ἀκολουθίας τῶν ἐγκαινίων. Εἶναι φορές πού θαρρεῖς ὅτι ὁ ὑμνογράφος ἐμπνέεται διαρκῶς ἀπό τό νόημα καί τό περιεχόμενο τῆς σημερινῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς. Σταχυολογῶ κάποιες φράσεις ἀπό τούς ὕμνους τοῦ ἑσπερινοῦ τοῦ ἐγκαινίων. " Ἐγκαινίζεσθε ἀδελφοί καί τόν παλαιόν ἄνθρωπον ἀποθέμενοι, ἐν καινότητι ζωῆς πολιτεύεσθε...." Σἐ ἄλλο ὕμνο ἡ προτροπή " Πρός σεαυτόν ἐπανάγου ἄνθρωπε...", εἶναι σχεδόν πανομοιότυπη ὄχι μόνο στό περιεχόμενο, ἀλλά καί λεκτικά μέ τό "Εἰς ἑαυτόν ἐλθών ..." τοῦ ἀσώτου. Σήμερα προσφέρουμε στόν Τριαδικό Θεό "ἐν Χριστῷ διά Πνεύματος Ἁγίου", ἐν τῷ προσώπῳ Ὑμῶν Μακαριώτατε, τόν πρόσφατα ἀνακαινισμένο Ἱερό Ναό, πού πρό πολλῶν ἐτῶν οἰκοδόμησαν οἱ ἀείμνηστοι Ἀναστάσιος καί Χριστόδουλος Λεβέντης, ὡς ἔνδειξη εὐχαριστίας, " ὡς οἱ μάγοι τά δῶρα, ὡς ἡ γῆ τό σπήλαιον, ὡς οἱ οὐρανοί τόν ἀστέρα". Ἀλλά ταυτόχρονα ὅλος αὐτός ὁ εὐσεβής λαός, στό μέτρο τῆς προσωπικῆς του μετάνοιας ὁ καθένας, προσφέρουμε τόν ἴδιο μας τόν ἐαυτό πρός ἐγκαινιασμό, καί Σᾶς παρακαλοῦμε, ἐν τῷ εἰκονισμῷ τοῦ Κυρίου, νά μᾶς δεχθῆτε μολονότι δέν εἴμαστε ἄξιοι νά κληθοῦμε Υἱοί Του. Γιατί ὁ ἐγκαινιασμός τοῦ Ναοῦ τιμᾶται, μόνο ἄν εἶναι ἐγκαινιασμός τῶν πιστῶν. " Οὕτως ἐγκαινίζεται ἄνθρωπος, οὕτω τιμᾶται ἡ τῶν ἐγκαινίων ἡμέρα". Τά ἐγκαίνια ἑνός Ναοῦ, ὑπαινίσσεται διαρκῶς καί ἐπίμονα ἡ ὅλη ἀκολουθία τῶν Ἐγκαινίων, εἶναι ἐγκαίνια τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς σύνολης κτίσης στήν καινή ζωή.... Ἡ ἴδια ἡ ἐτυμολογία τῆς λέξης ἐγκαίνια σημαίνει ἔνταξη στό Καινό, δηλαδή στό νέο. Τό νέο λοιπόν τό ἔφερε ὁ Χριστός καί πρόκειται γιά τήν βρώση καί πόση τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματός Του, διά τῶν ὁποίων καί ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι, ὁ ἄνθρωπος προγεύεται τό καινό, δηλαδή τό ἄφθαρτο καί αἰώνιο. Ὁ ἐγκαινιασμός ἑνός ναοῦ εἶναι ἐγκαινιασμός συγκεκριμμένων ἀνθρώπων στό Δένδρο τῆς Ζωῆς, ἀφοῦ παλαιότερα ὁ ἐγκαινιασμός τοῦ ναοῦ συνέπιπτε καί μέ τήν πρώτη τέλεση τῆς εὐχαριστίας, δηλαδή μέ τήν μετοχή τῶν ἀνθρώπων στό " καινό τῆς ἀμπέλου γέννημα". Ὁ ἐγκαινιασμός σήμερα ἐδῶ στό Λάγκος τῆς Νιγηρίας τοῦ Ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως, δέν εἶναι τίποτα λιγότερο ἀπό τόν ἐγκαινιασμό τῶν ἐσχάτων στήν ἱστορία, χάρη στήν ἐλεύθερη συγκατάνευση τῶν πιστῶν ἀνεξαρτήτως ἐθνικότητας, στό μυστήριο τῆς σωτηρίας πού ἀπεργάστηκε ὁ Χριστός ἐκ μέρους ὅλης τῆς ἀνθρωπότητας. Σήμερα ἐδῶ στό Λάγκος καί στόν ναό τοῦτο, ἡ βασιλεία τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ἄν καί ὄχι ἀκόμη, εἶναι ἤδη παροῦσα "Τά ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδού γέγονε καινά τά πάντα". Ὁ νέος κόσμος τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ εἶναι πλέον παρών σέ κάθε εὐχαριστιακή σύναξη καί τό κεντρί τοῦ θανάτου εἶναι πιά ἀπονευρωμένο. Ἡ Μακαριότητά Σας σήμερα μᾶς ὑπενθυμίζει τό λεπτό ἀλλά ἀποφασιστικό σημεῖο, ὅτι ὁ ρόλος καί ἡ ἀποστολή τῆς Ἐκκλησίας εἶναι νά προσλαμβάνει τόν θνητό κόσμο ἀλλά νά μήν ἀπορροφᾶται ἀπό αὐτόν, νά μεταμορφώνει τόν θνητό κόσμο, ἀλλά νά μήν μεταμορφώνεται σέ κόσμο, δηλαδή σέ θάνατο. Καί ἡ Ἐκκλησία ἐκπίπτει σέ νεκρική κατάσταση κάθε φορά πού ἀντλεῖ τήν ταυτότητά της ἀπό τά παρόντα καί τά κοσμικά, κάθε φορά πού ἀντλεῖ τήν ταυτότητά της ἀπό ὁτιδήποτε κτιστό, ὅπως ὁ ἄσωτος ἀπό τά στυφά ξυλοκέρατα ἤ ὅπως οἱ πρωτόπλαστοι ἀπό τόν ἀπαγορευμένο καρπό. Ὁ ἐγκαινιασμός στήν νέα ζωή ταυτίζεται μέ τήν ἔνταξη στήν Ἐκκλησία καί σηματοδοτεῖ μιά ριζική μεταστροφή, ὅπως ἡ ἔξοδος τοῦ Ἀβραάμ ἀπό τήν Χαρράν, σύμφωνα μέ τήν ὁποία ὁ πιστός παύει νά ἀντλεῖ ταυτότητα ἀπό ἀντικειμενικές πραγματικότητες, βιολογικές, κοινωνικές, ἐθνικές καί κρατικές. Μιά τέτοια στροφή εἶναι ἡ πιό ριζοσπαστική πράξη μέσα στήν ἱστορία, γιατί μόνο μιά τέτοια κίνηση μπορεῖ νά ἀπελευθερώσει τήν ἱστορία ἀπό τά δεσμά τῆς θνητότητας, τῆς κτιστότητας καί τῆς ἁμαρτίας. Μέσα σέ μιά τέτοια προοπτική σχέσης μεταποιεῖται ὁ κόσμος καί μεταμορφώνεται ἡ κτίση. Ἡ παρουσία Σας ἐδῶ Μακαριώτατε εἶναι πρόσκληση γιά νά κάνουμε πράξη τήν καινή ζωή, νά μείνουμε σταθεροί στό μεῖζον πού εἶναι ἡ ἑνότητα καί ὄχι οἱ διαιρέσεις. Ἑνότητα πέρα ἀπό φῦλα, χρώματα, σύνορα. Μιά ἑνότητα πού δέν εἶναι ἰσοπέδωση, ἀλλά πού κάνει τά παραπάνω στοιχεῖα "τόπο" συνάντησης καί ἀλληλοεμπλουτισμοῦ ἐν Χριστῷ. Ἡ Ἐκκλησία προσλαμβάνει ὅλο τόν ἄνθρωπο μέ τά ἤθη καί τίς παραδόσεις του. Δέν ἐπιβάλλει ἄλλα, ἁπλῶς μεταμορφώνει τά ἤδη ὑπάρχοντα δίνοντάς τους ἄλλο περιεχόμενο. Ἡ Ἐκκλησία δέν ἀπορρίπτει κανένα πολιτισμό, ἀλλά μεταμορφώνει κάθε πολιτισμό. Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἀνοικτή καί διαλεκτική μέ κάθε λαό καί ἔθνος, χωρίς νά προτιμᾶ κανέναν περισσότερο ἤ λιγότερο. Ἡ πράξη καί ἡ μαρτυρία τῶν μεγάλων ἁγίων ἱεραποστόλων τῆς Ἐκκλησίας μας μᾶς ὁδηγεῖ καί σήμερα, ὑπενθυμίζοντάς μας ὅτι τό διαχρονικό εἶναι ὁ Χριστός καί ὅτι δέν ὑπάρχουν ἱερά ἔθνη καί ἱερές γλῶσσες. Μᾶς ὑπενθυμίζει τήν μεγάλη ἀλήθεια ὅτι προτεραιότητα ἔχει τό πρόσωπο ἔναντι τοῦ οἱονδήποτε Σαββάτου. Ἡ Ἐκκλησία μεταμορφώνει τήν ἱστορία μέσα ἀπό τήν προσωπική σχέση πού συνίσταται στήν ἐλευθερία καί τήν ἀγάπη καί ὄχι μέσα ἀπό τήν βία, τόν φανατισμό, τήν μισαλλοδοξία καί τόν φονταμενταλισμό, πού ὅλα τείνουν στήν χρήση τοῦ προσώπου. Αὐτή ἄλλωστε εἶναι καί ἡ μεγάλη προσφορά τῆς Ἐκκλησίας, νά ὁριοθετεῖ τό δέον. Νά θέτει δηλαδή τά ὅρια ἀνάμεσα στό πρωτεῦον καί τό δευτερεῦον, στό ψεῦδος καί τήν ἀλήθεια, τήν ζωή καί τόν θάνατο. Ὁ ἐγκαινιασμένος πλέον ἱερός ναός εἶναι ὁ τόπος "ὅν ἔπηξεν ὁ Κύριος" ἐν τῷ προσώπῳ Ὑμῶν καί διά τοῦτο εἶναι τόπος ἅγιος. Εἶναι τόπος Θεοφανείας. Ἡ τοποθέτηση τῶν λειψάνων τῶν μαρτύρων ἐντός τῆς Ἁγίας Τραπέζης, συμμαρτυρεῖ γιά τήν μεταμόρφωση αὐτοῦ τοῦ χώρου σέ Ἐκκλησία, δηλαδή σέ Σύναξη ζώντων καί κεκοιμημένων, σέ χῶρο τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, σέ χῶρο τῆς νίκης τοῦ θανάτου, σέ ἐργαστήρι σπουδῆς καί φανέρωσης τῆς ἀναστάσιμης ἐλπίδας, σέ λίκνο ἀνακαινίσεως τοῦ σύμπαντος κόσμου. " Τοῦτον τόν Οἶκον ὁ Υἱός ἐθεμελίωσεν. Τοῦτον τόν Οἶκον τό Πνεῦμα τό Ἅγιον ἀνεκαίνισεν" Μακαριώτατε, Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Νιγηρίας, κατά τήν ἐπίσημη αὐτή στιγμή Σᾶς παραδίδει, δι' ἐμοῦ, τό πρῶτο ἀντίτυπο τῆς Ἀκολουθίας τοῦ Βαπτίσματος πού γιά πρώτη φορά μεταφράστηκε στήν γλῶσσα Ἴμπο καί πού ἀφιερώνεται υἱικῶς στήν Μητέρα Ἐκκλησία τῆς Ἀλεξανδρείας, στόν Θρόνο τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου καί Εὐαγγελιστοῦ Μάρκου. Ταυτόχρονα ὅμως Σᾶς προσφέρει καί αὐτήν τήν Ἀρχιερατική Στολή, ὥστε καί μέσα άπό τήν λαμπρότητά της, νά καθίσταται ἀκόμη πιό ἁπτός καί ἐγγύς, ὁ ἐσχατολογικός εἰκονισμός τοῦ Φέροντος αὐτήν Ἀρχιερέως καί ἀκόμη πιό ἔκδηλος " ὁ ἰριδισμός μίας ἄλλης ἀνεσπέρου Ἀνατολῆς".